Công ty luật Quang Minh

Vụ một nữ MC truyền hình ở Việt Nam thắng kiện người chồng cũ ở nước ngoài, giành được quyền nuôi con đã đặt ra một vấn đề pháp lý: Làm sao để thi hành án bởi cháu bé đang sống với bà nội bên Mỹ. Theo nhiều chuyên gia, đây là chuyện rất nan giải…

Luật sư Lê Thành Kính (Trưởng Văn phòng luật sư Lê Nguyễn) nhìn nhận dù bản án của tòa án Việt Nam trong vụ việc trên đã có hiệu lực pháp luật nhưng để thực thi tại Mỹ là rất khó.

Khó về pháp lý

Theo luật sư Kính, trước hết, giữa Việt Nam và Mỹ không có hiệp định tương trợ tư pháp. Về hình sự, trong một số trường hợp hai nước có sự tương trợ tư pháp theo nguyên tắc có đi có lại nhưng về mặt dân sự, hôn nhân và gia đình thì không và thường rơi vào bế tắc.

Ở đây, nếu cháu bé có quốc tịch Việt Nam thì MC này có thể nhờ Bộ Ngoại giao tác động bằng con đường ngoại giao. Theo thông lệ quốc tế, Bộ Ngoại giao có thể yêu cầu Mỹ trao trả cháu bé, vốn là công dân Việt Nam. Nhưng nếu cháu bé mang quốc tịch Mỹ thì việc tác động bằng con đường ngoại giao có thể bị từ chối ngay.

Còn trường hợp nếu MC này sang Mỹ yêu cầu tòa án Mỹ công nhận, cho thi hành bản án có hiệu lực của tòa án Việt Nam sẽ là con đường rất dài và tốn nhiều chi phí mà kết quả chưa chắc khả quan. Luật sư Kính dẫn chứng: Một doanh nghiệp lớn đề nghị thi hành một bản án của tòa án Việt Nam ở một nước có hiệp định tương trợ tư pháp với ta mà còn phải lao đao về chi phí vì mất cả năm chưa xong, huống hồ gì một công dân Việt Nam lặn lội sang tận Mỹ...

Tốn kém chi phí

Đồng tình, luật sư Châu Huy Quang, Hãng luật LCT Lawyers, phân tích thêm: Ngoài việc giữa Việt Nam và Mỹ chưa có hiệp định tương trợ tư pháp, hiện Việt Nam cũng chưa phải là thành viên của Công ước quốc tế Hague trong lĩnh vực dân sự về chống bắt cóc trẻ em năm 1980.

Theo luật sư Quang, trong trường hợp Việt Nam là thành viên công ước (hiện có 60 thành viên, trong đó có Mỹ) thì MC này có thể nộp hồ sơ khởi kiện tại cả tòa án liên bang hoặc tiểu bang của Mỹ nơi đứa con cư ngụ để yêu cầu được quyền nhận lại con. Việc đi đòi con ở Mỹ còn có thể nhận được sự hỗ trợ từ Trung tâm Dịch vụ hỗ trợ sức khỏe và nhân đạo của nước này (được thành lập để hỗ trợ thực thi Công ước Hague). Trung tâm sẽ cử chuyên gia tư vấn pháp lý và chi phí cho vụ kiện sẽ không quá cao.

Vì Việt Nam chưa phải là thành viên của Công ước Hague nên việc đòi lại con theo phán quyết của tòa án Việt Nam khó khả thi. Bản án của tòa án Việt Nam sẽ khó được công nhận và thi hành tại Mỹ. Gặp trường hợp này, MC trên phải sang Mỹ khởi kiện tranh chấp lại quyền nuôi con tại tòa án tiểu bang nơi cháu bé đang sinh sống. Tòa án tiểu bang này sẽ đưa ra một phán quyết độc lập, có thể tương tự phán quyết của tòa án Việt Nam hoặc trái ngược. Bản án của tòa án Việt Nam chỉ được xem là một trong những nguồn chứng cứ bổ sung đơn khởi kiện để tòa án Mỹ xem xét. Đeo đuổi vụ kiện, ngoài việc bỏ ra chi phí khá lớn, đương sự còn khó có khả năng thắng bởi không thể đánh giá được toàn diện vụ việc.

Đòi cấp dưỡng nuôi con: Vô chừng

Một vấn đề tương tự cũng được đặt ra là khoản cấp dưỡng nuôi con. Nếu bên phải cấp dưỡng là người nước ngoài, ở nước ngoài thì làm sao để thi hành án?

Luật sư Trương Thị Hòa (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết hiện có nhiều đương sự đến nhờ bà tư vấn để đòi cấp dưỡng với người chồng ở nước ngoài theo bản án có hiệu lực pháp luật của tòa án Việt Nam. Thông thường, luật sư hướng dẫn đương sự cung cấp địa chỉ chính xác nơi ở của người chồng (vợ) cùng nơi làm việc tại nước ngoài. Sau đó, luật sư sẽ gửi bản án trên (đã được dịch ra tiếng Anh) lần đầu đến nơi ở của đương sự và yêu cầu thi hành án. Nếu đương sự không thực hiện, không hồi âm, luật sư sẽ tiếp tục gửi những hồ sơ đó đến nơi làm việc của đương sự, nhờ công ty động viên nhân viên tôn trọng, thi hành bản án. Nếu vẫn không chịu, luật sư sẽ gửi bản án dịch ra tiếng Anh cùng đơn yêu cầu giúp đỡ đến Lãnh sự quán Việt Nam nhờ giúp đỡ.

Tuy nhiên, luật sư Hòa thừa nhận những cách làm này chỉ mang tính động viên là chính chứ không có tính bắt buộc đối với người nước ngoài. Vì vậy cơ hội để đòi được tiền cấp dưỡng cũng rất vô chừng. Còn trường hợp đương sự muốn gửi bản án của tòa án Việt Nam sang nước ngoài để được công nhận và thi hành, nhất là ở những nước chưa có hiệp định tương trợ tư pháp với Việt Nam là chuyện trên lý thuyết. Nhiều vụ sau khi được tư vấn thấy rằng đây là một quá trình rất khó khăn cả về pháp lý lẫn chi phí, đương sự đã bỏ cuộc ngay từ đầu.